skip to Main Content
mailMail bel(0345) 58 07 70        Specialisten in postmortale zorg & mortuariabeheer

Teylers Museum iDe anatomie van een glimlachn Haarlem, het oudste museum van ons land. Wat ik ook verwacht had, maar niet dat ik daar de inspiratie voor deze blog te krijgen. En toch is dat zo. En wel tijdens een tentoonstelling van tekeningen van Leonardo da Vinci.

Er wordt in de diverse zalen een link gelegd tussen het werk van Leonardo da Vinci en de museumcollectie, als opmaat naar de grote zaal die gewijd is aan zijn tekeningen. Prachtige, meer dan 500 jaar oude tekeningen die voor even tentoongesteld zijn, waaronder natuurlijk tekeningen van vrouwen die doen denken aan de Mona Lisa met haar mysterieuze glimlach.

Ik loop naar de grote zaal waar een grote print hangt van het beroemde Laatste Avondmaal en kom langs een kleine zaal met de raadselachtige tekst ‘De anatomie van een glimlach’. Benieuwd ga ik naar binnen en tref daar prachtige tekeningen aan van Leonardo en zijn navolgers met als onderwerp het menselijk lichaam. Met name de binnenkant, de anatomie.
Wat blijkt?
Leonardo was ontzettend nieuwsgierig naar hoe iets werkte, ook als dat ‘iets’ een menselijk lichaam was. Daarom was hij aanwezig bij ca. 30 lichaamsopeningen om te bestuderen hoe een skelet in elkaar zat, hoe spieren werkten, hoe bloedvaten liepen….
Ook dát stelde hem in staat de buitenkant van mensen zo goed vast te leggen.

Sprong naar vandaag
Nieuwsuur berichtte onlangs over het feit dat Nederlandse universiteiten voor hun geneeskundeonderwijs lichaamsdelen importeerden uit de Verenigde Staten. In Trouw lees ik dat de universiteiten deze import inmiddels hebben beëindigd.

Geïntrigeerd ga ik op zoek naar meer informatie. Natuurlijk weet ik dat ‘ter beschikking stellen van de wetenschap’ bestaat. Het is zelfs één van de vormen van lijkbezorging volgens de Wet op de lijkbezorging. Maar hoe zo’n proces nu helemaal verloopt? Op internet vind ik – ook in Trouw – een interview uit 2011 met prof. Gerrits, anatoom in het UMCG in Groningen. Hierin lees ik hoe zorgvuldig het proces van ter beschikking stellen verloopt vanaf de toestemmingsverklaring tot en met de ontvangst bij de faculteit anatomie en daarna.

de-anatomie-van-een-glimlach

Rembrandt van Rijn, de anatomische les van dr. Tulp Bron: Wikipedia

Verschil
Wat een verschil met de situatie waarin Leonardo werkte. Hij kon gewoon aanwezig zijn bij een lichaamsopening, zonder dat iemand zich bekommerde om toestemming.
Vergelijk het maar met de beroemde anatomische les van dr. Tulp. De betrokken persoon was een misdadiger en kon daarom ‘gebruikt’ worden voor onderwijs aan medische studenten of kunstenaars.

Als ik verder lees in het interview met prof. Gerrits, raak ik onder de indruk van de zorg en het respect waarmee wordt omgegaan met de lichamen van hen die zich voor de wetenschap beschikbaar gesteld hebben. Er is zelfs een monument voor hen opgericht, om hen te gedenken en te bedanken. Ook andere universiteiten hebben een dergelijk monument opgericht.

Glimlach
Het is misschien vreemd om te bedenken dat de tekeningen van Leonardo voor een deel zo mooi zijn, omdat hij de kans heeft gehad of aangegrepen een lichaam van binnen te bekijken, zonder toestemming.
Toch doet dat – voor mij in elk geval – niets af aan de schoonheid van de betoverende en mysterieuze glimlachende gezichten die hij tekende.
Met een glimlach loop ik de zaal weer uit.